İnsanlar yaşadıklarını yalnızca hatırlamaz, onlara bir anlam yükleyip hikâyeye dönüştürür. “Ben hep yetersizdim” ya da “Her şeyi bozan benim” gibi cümleler, zamanla değişmez bir gerçek gibi görünmeye başlar. Anlatı yaklaşımı, bu hikâyelerin tek olmadığını ve yeniden ele alınabileceğini savunan bir terapi yaklaşımıdır.
Sorun kişi değildir, sorun sorundur
Anlatı yaklaşımının en bilinen fikri dışsallaştırmadır. Burada sorun, kişinin kimliğinin bir parçası olarak değil, hayatında yer alan ayrı bir şey olarak ele alınır. “Ben kaygılı biriyim” demek yerine “Kaygı son zamanlarda hayatıma çok karışıyor” demek, aranıza mesafe koyar. Bu mesafe suçluluğu azaltır ve sorunla nasıl ilişki kurmak istediğinizi düşünmenize alan açar. Sorunu ne zaman daha güçlü, ne zaman daha zayıf hissettiğinizi gözlemlemek de bu sürecin ilk adımıdır. Hangi adımın önce atılacağına karar vermekte zorlanıyorsanız Çankaya klinik psikolog sayfası size fikir verebilir.
Baskın hikâye ve gözden kaçan istisnalar
Her insanın yaşamında baskın bir hikâye vardır ve bu hikâye çoğu zaman ona uymayan deneyimleri eler. Kendini başarısız gören biri, zor bir dönemde pes etmediği günleri önemsiz sayabilir. Anlatı yaklaşımında bu gözden kaçan anlara istisna denir. Bir kâğıda, sorunun etkisinin az olduğu veya sizin ona karşı bir adım attığınız anları yazın. Ne yaptığınızı, o sırada neye değer verdiğinizi ve kimden destek aldığınızı not edin. Bu notlar, alternatif bir hikâyenin ilk cümleleri olabilir.
Evde deneyebileceğiniz basit adımlar
Önce sorununuza bir isim verin. “Mükemmeliyet baskısı” ya da “ağır ses” gibi sade bir ifade yeterlidir. Ardından bu sorunun hayatınızda neleri etkilediğini, size ne söylediğini ve hangi durumlarda ortaya çıktığını yazın. Sonra şu soruyu sorun: “Bu sorunla karşılaştığımda neye değer verdiğim için direniyorum?” Cevaplar genellikle sevdiğiniz kişileri, emek verdiğiniz işleri ya da korumak istediğiniz değerleri gösterir. Bir de yaşamınızı iyi tanıyan birine, hikâyenizin farklı bir yönünü fark edip etmediğini sorabilirsiniz. Başkasının tanıklığı, yeni anlatıyı güçlendirir. Uzman eşliğinde ilerlemek isteyenler için klinik psikolog Çankaya iyi bir başlangıç noktası olabilir.
Ne zaman destek almalı?
Bu adımlar kişisel farkındalık için faydalıdır, ancak profesyonel desteğin yerini tutmaz. Günlük işleyişinizi bozan yoğun üzüntü, kaygı, travmatik anılar ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önemlidir. Anlatı yaklaşımıyla çalışan terapistler, bu süreci güvenli bir çerçevede ve size uygun bir hızda yürütebilir.
Hikâyenizi yeniden yazmak, geçmişi silmek anlamına gelmez. Yaşadıklarınızı daha geniş bir bakışla okumak ve kalemi yeniden elinize almaktır.